Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός: ο χτίστης της Ρωμηοσύνης = Δημήτρης Νατσιός Δασκαλος.

Σ’ ένα βιβλίο του Φάνη Μιχαλόπουλου για τον Άγιο Κοσμά, από τα πρώτα που γράφτηκαν για τον βίο και την πολιτεία του, το 1940, διαβάζουμε στον επίλογο: “ Ρώτησαν κάποιον 100χρονίτη, ευσεβή γέρο Ηπειρώτη , που ξεψυχούσε στο Γηροκομείο των Ιωαννίνων , το 1872 , τι χαράχτηκε βαθύτερα στην ψυχή του απ’ όσο έζησε. Απάντησε ο πολιός γέροντας : « Ὅταν μικρός ἄκουσα τή διδαχή τοῦ πάτερ Κοσμᾶ καί φίλησα τό χέρι του ».” 

Με το στόμα του νομίζω μιλούσε όλη η Ρωμηοσύνη, εκφραζόταν η ευγνωμοσύνη του Γένους στον μεγάλο εθναπόστολο.

Ας μην το ξεχνούμε αυτό, τα λιοντάρια του ’21 ήταν, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, πνευματικοπαίδια του Αγίου. Ο αθάνατος Κατσαντώνης μαρτύρησε έχοντας το όνομά του στα χείλη του. Ο καλόγερος Σαμουήλ, ο μπουρλοτιέρης του Σουλίου, υπήρξε μαθητής του. Αλλά και Νεομάρτυρες, το « καινόν καύχημα της Ορθοδόξου Πίστεως », μαθήτευσαν παρά τους πόδας του Δασκάλου του Γένους, όπως ο εκ Σαμαρίνης νεομάρτυς Δημήτριος, τον οποίο οι Τούρκοι έκτισαν ζωντανό. Ο άγιος στάθηκε «ὁ χτίστης τῆς Ρωμηοσύνης», όπως πολύ ωραία ονομάζεται σ’ ένα ποίημα του 1960, γραμμένο από τον Γεώργιο Αθάνα. Το διαβάζω:

« Στό Μέγα Δένδρο ξεκινᾶ

στό Καλοντάει ἁγιάζει

χτίζει σχολειά, χτίζει ἐκκλησιές

χτίζει τήν Ρωμηοσύνη.

Πάτερ Κοσμᾶ, σά νά ‘ταν χθές

τό κήρυγμά σου ἀχάζει (=βροντάει)

στήν Ρούμελη, στήν Ἥπειρο

στήν Ἀπεραντοσύνη ».

Χτίζει, λέει ο ποιητής, πρώτα σχολειά και κατόπιν χτίζει και εκκλησιές, γιατί ; Διότι 

« καλύτερον, ἀδελφέ μου, νά ἔχης ἑλληνικόν σχολεῖον εἰς τήν χώραν σου, παρά νά ἔχης βρύσες καί ποτάμια, καί ὡσάν μάθης τό παιδί σου γράμματα, τότε λέγεται ἂνθρωπος . Τό σχολεῖον ἀνοίγει τάς ἐκκλησίας, τό σχολεῖον ἀνοίγει τά μοναστήρια». 

Ναι , εκείνα τα σχολειά του Αγίου άνοιγαν εκκλησιές , τα τωρινά κλείνουν τις εκκλησιές και γκρεμίζουν μοναστήρια . Τα σχολεία του Αγίου δεν ήταν απλώς « τόποι προσκτήσεως γνώσεων , ἀλλά κυρίως φροντιστήρια ἠθικῆς , χριστιανικῆς καί ἠθικῆς ἀγωγῆς », όπως γράφει σε μία επιστολή του ο Ιω. Καποδίστριας, ο πρώτος και τελευταίος κυβερνήτης της Πατρίδας μας. Τον διαδέχτηκαν πρωθυπουργοί, ελάχιστοι κατέλειπαν καλό όνομα, οι περισσότεροι υπήρξαν φιλήκοοι των ξένων και « ὁ φιλήκοος τῶν ξένων εἶναι προδότης » μας λέει και πάλι ο αδικοχαμένος Κυβερνήτης.

Βλέποντας αυτά που γίνονται σήμερα στον τόπο μας, τις αναθυμιάσεις που μας πνίγουν, μου έρχεται στο νου η παροιμία που έλεγε και ο Πατροκοσμᾶς : 

«Ἐκεῖ πού κρεμοῦν τώρα οἱ καπεταναῖοι τά καριοφίλια, θά ρθῆ καιρός πού θά κρεμοῦν οἱ γύφτοι τά νταούλια».

Λίγο πιο πάνω από την γενέτειρά μου , στην Άνω Μηλιά Πιερίας , υπάρχει ναός του Αγίου . Σε μία διχάλα ενός δέντρου, που δεν ψηλώνει , είναι καρφωμένος ένας σιδερένιος σταυρός από τον Πατροκοσμά . Εκεί χτίστηκε η εκκλησιά . Καμάρωναν οι παππούδες μας : « Πέρασε κι απ’ τά μέρη μας ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς », ήταν ευλογία , ευωδία μεγάλη το πέρασμά του . Κι απ’ όπου δίδασκε ο Πατροκοσμάς , όπου έστηνε το ταπεινό σκαμνί του , που ήταν ο τάφος του όπως έλεγε , το αντίχριστο Ισλάμ εκεί δεν στέριωνε.

Σε εποχή που οι κατακτητές μάς αφανίζουν , που , οι « ἀλώπεκες τοῦ σκότους » , οι παπικοί μισσιονάριοι [=ιεραπόστολοι] προσηλυτίζουν , οι ραγιάδες υποκύπτουν και κατά επαρχίες αλλαξοπιστούν , ο Άγιος παίρνει στους ισχνούς ώμους του τον σταυρό του Κυρίου και χτίζει σχολεία γα να μαθαίνουν τα σκλαβόπουλα « τί εἶναι Θεός , τί εἶναι Ἁγία Τριάς , τί εἶναι ἄγγελοι , ἀρχάγγελοι , τί εἶναι οἱ καταραμένοι οἱ δαίμονες , τί εἶναι Παράδεισος , τί εἶναι κόλασις , τί εἶναι ἁμαρτία καί ἀρετή ».

Στα σημερινά σχολειά των άθεων γραμμάτων, δεν μαθαίνουν οι μαθητές μας τι είναι οι καταραμένοι οι δαίμονες και η αμαρτία , αλλά καλούνται να μιμηθούν τους δαίμονες. ( Θυμίζω στο βιβλίο Θεατρικής Αγωγής Ε-Στ Δημοτικού , την παρότρυνση του βιβλίου, σελ. 81 , « είσαι δαιμόνιο », να υποδυθούν , δηλαδή , οι μαθητές, το δαιμόνιο ). 

« Το κακό », έλεγε ο άγιος σε μία προφητεία του , « θα σας έρθει από τους διαβασμένους ». Δεν είπε μορφωμένους . Ο λαός μας τους μορφωμένους τους ονομάζει γνωστικούς , ενώ τους διαβασμένους πολύξερους . Πολύξεροι είναι οι ημιμαθείς που μεταρρυθμίζουν, αναγεννούν , « αναπτερώνουν » την Παιδεία , για να καταλήξουμε σήμερα , αντί να έχουμε σχολεία ρωμαίικα, με « ψυχή καί Χριστό », να καταντήσουν μάνδρες εκκλησιομαχίας , αφιλοπατρίας και γλωσσικής σύγχυσης .

***

Διδάσκω πάντοτε στους μαθητές μου , την ώρα των Θρησκευτικών , το Ευαγγέλιο της Κυριακής . Δεν προβλέπεται από το αναλυτικό πρόγραμμα , όμως – και το λέω χωρίς ίχνος έπαρσης , « ἕν οἶδα ὅτι οὐδέν οἶδα » – δεν σκύβω το κεφάλι στο ψευτορωμαίικο , γιατί « ὅταν μοῦ πειράζουν πατρίδα καί θρησκεία μου, θά μιλήσω , θά ‘νεργήσω καί ὅ,τι θέλουν ἄς μοῦ κάμουν », όπως μας κανοναρχεί ο πατριδοφύλακας στρατηγός Μακρυγιάννης . 

Μου λέει ένας μαθητής μου . « Γιατί, κύριε , την ώρα που μας διαβάζετε το Ευαγγέλιο επικρατεί απόλυτη ησυχία ; ». Τι να του πω του παιδιού ; Θυμήθηκα τα λόγια του Αγίου : 

« Δέν βλέπετε ὅτι ἀγρίευσε τό Γένος μας ἀπό τήν ἀμάθεια καί ἐγίναμεν ὡσάν τά θηρία » ;

Και πώς να μην αγριέψουν τα παιδιά , να μην γίνουν ωσάν τα γουρουνόπουλα , όπως έλεγε ο Άγιος στους γονείς τους, που τ’ άφηναν χωρίς « τά γράμματα πού διαβάζουνε οἱ ἀγράμματοι καί ἁγιάζουνε » ( Ελύτης ) . Τα γράμματα αυτά είναι ο λόγος του Κυρίου και ο λόγος , ο ορμητικός αυτός σπόρος , δεν φτάνει εις την « γῆν τήν ἀγαθήν » , τις ψυχές των παιδιών μας, γιατί τον πνίγουν τα ζιζάνια. Και τα δηλητηριώδη αγκάθια της αφιλοπατρίας και της εκκλησιομαχίας, φωλιάζουν στα σχολικά βιβλία γλώσσας, τα παλιά αναγνωστικά. 

Και τα λέγαμε αναγνωστικά , διότι μέσω των βιβλίων « διάβαζε » ο μαθητής τον πολιτισμό μας , περιείχαν γνώσεις ιστορίας , λαογραφίας , θεολογίας , γεωγραφίας , μ’ ένα λόγο , βιβλία – να πω μία λέξη που ποινικοποιήθηκε – πατριδογνωσίας . Σε αντίθεση με τα νέα- περιοδικά ποικίλης ύλης , όπως απροκάλυπτα τα ονομάζω , που γελοιοποιούν τον δάσκαλο και υπονομεύουν την ίδια την υπόσταση του σχολείου .

Αγρίεψαν, τα παιδιά μας, γιατί τα καταδικάσαμε με την μεγαλύτερη τιμωρία που υπάρχει· να τα έχουν όλα , να μην τους λείπει τίποτε , χωρίς ποτέ να ορθώνουμε και το ευλογημένο ΟΧΙ . Τα έχουν όλα , μπούκωσαν από τις προσφορές και τους στερήσαμε το ανθρωποποιό λίπασμα της ανατροφής : Την αγάπη , την « ἐν Χριστῷ » νουθεσία , διότι « Ὅσον οὖν πλεονάζεις τῷ πλούτῳ, τοσοῦτον ἐλλείπεις τῇ ἀγάπῃ » (Μέγας Βασίλειος).

« Όταν τα μήλα είναι ξινά , δεν φταίνε τα μήλα, φταίνε οι μηλιές » μας διδάσκει και ο άγιος Κοσμάς . Και μηλιές είναι οι γονείς και οι δάσκαλοι . Σήμερα τα παιδιά μας αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα στη γλώσσα , αδυνατούν να εκφραστούν ! Γιατί ; γιατί η ελληνική γλώσσα είναι πρώτα δουλειά της μάνας . Οι μαστοί της είναι τρεις . Οι δύο για το γάλα και ο τρίτος το στόμα της , η λαλιά της . Με την περιφρόνηση όμως της παράδοσής μας , την εκφράγκευσή μας ο τρίτος αυτός μαστός , αποξεράθηκε . ( Και παράδοση σημαίνει « φωνή κεκοιμημένων διδάσκουσα τούς ζῶντας » ) .

Ενώ είναι γεμάτο το κελάρι του πατρογονικού μας σπιτιού με καλούδια και με τα τιμαλφή του Γένους και της ηλιόλουστης Ορθοδοξίας μας , αντί να ευφραίνονται τα παιδιά , που είναι Έλληνες και Χριστιανοί Ορθόδοξοι , εμείς τα καταδικάσαμε σε λιμοκτονία , τα « ταΐζουμε » ξυλοκέρατα .

Μόνο με το… αναλυτικό πρόγραμμα που ονομάζεται « διδαχές τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ », θα αναστηθεί η Πονεμένη Ρωμηοσύνη .

Δημήτρης Νατσιός Δασκαλος / πρόεδρος της ΝΙΚΗΣ

=================

Φλωρένσκυ – Η ΝΕΩΤΕΡΗ ΡΩΣΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ( Ι )

Φλωρένσκυ

Η φιλοσοφική σκέψη της Ρωσίας κατέχει μια ιδιαιτερότητα μέσα στον Ευρωπαικό πολιτισμό. Μια ιδιαιτερότητα που της επιτρέπει να τοποθετηθεί και χρονολογικά και όσον αφορά την πρόοδο η οποία καταλήγει στην εμφάνιση της, στο εσωτερικό του μοντέρνου κόσμου. Η φιλοσοφία στη Ρωσία άρχισε να εμφανίζεται στον 18ο αιώνα, σαν κάτι ξεχωριστό και αυτόνομο.
Οι Ρώσοι ιστορικοί αποδίδουν αυτή τη σιωπή τόσων αιώνων, στην Βυζαντινή μιζέρια η οποία προσπάθησε να καθοδηγήσει το Ρωσικό πνεύμα.

Γεγονός είναι πάντως ότι μέσω του Βυζαντίου η Ρωσία εκχριστιανίστηκε, αλλά δέν εξελληνίστηκε. Το αρχαίο Ελληνικό πνεύμα, τόσο καθοριστικό για τον Βυζαντινό πολιτισμό, δέν μεταφυτεύθηκε στη Ρωσία. Ταυτοχρόνως δέ η λειτουργική γλώσσα η οποία μετεδόθη απο τον Κύριλο και τον Μεθόδιο κατ’αρχάς στους Σλάβους και η οποία σιγά σιγά εμπλουτισμένη κυριάρχησε σε ολόκληρη την Ορθόδοξη ανατολή, λειτούργησε σαν το Σινικό τείχος που προστάτεψε και αποξένωσε ταυτοχρόνως τη Ρωσία απο τη Λατινική γλώσσα και τον Ευρωπαικό πολιτισμό.

Ένας άλλος παράγων εξίσου σημαντικός ο οποίος συνέβαλε στην καθυστέρηση της φιλοσοφικής και επιστημονικής σκέψης υπήρξε το σχίσμα της Ορθοδόξου Ρωσικής Εκκλησίας ανάμεσα στα 1653 και 1656. Το οποίο σχίσμα είχε σαν αιτία και αφορμή την μεταρρύθμιση της Ρωσικής Εκκλησίας, της λειτουργικής της παραδόσεως απο τον πατριάρχη Nikon με την σύμφωνη γνώμη του Τσάρου Αλεξέι, δευτέρου διαδόχου της δυναστείας των Ρωμανώφ, προκειμένου να δεχθούν στη Ρωσική Εκκλησία την Εκκλησία της Ουκρανίας, βαθιά επηρεασμένης ήδη απο τον Καθολικισμό. Απο την αντίδραση στην μεταρρύθμιση και το σχίσμα προέκυψε το κίνημα των σχισματικών (Raskol’niki) οι οποίοι ζητούσαν την επιστροφή στις παραδοσιακές μορφές λατρείας.

Ποιό ήταν το αποτέλεσμα αυτής της μεταρρυθμίσεως ; Να εγκαταλειφθή η Μυστική παράδοση της Εκκλησίας της Ρωσίας, ο Ησυχασμός. Και η σταδιακή κυριαρχία της νέας Εκκλησίας εκ μέρους της κοσμικής εξουσίας των Τσάρων.

Αυτή η κυριαρχία φανερωνοταν ξεκάθαρα στην πρόοδο και στη συνεχή αύξηση του κύρους, της ιστορικής έννοιας «Μόσχα—Τρίτη Ρώμη» η οποία έδινε και έναν εσχατολογικό χαρακτήρα στη Ρωσία.

Αυτή η επιρροή του εσχατολογικού οράματος ξεκίνησε με την ανεξαρτησία της Ρωσικής Εκκλησίας απο το Βυζάντιο στα 1589. Κατά μια μεγάλη ειρωνεια δέ της ιστορίας, το όραμα επεβλήθη στους Ρώσους απο τον ίδιο τον πατριάρχη Κων/πόλεως Ιερεμία, με μια επιστολή του προς τον Τσάρο, με την οποία ουσιαστικά ίδρυε το πατριαρχείο της Μόσχας.

« Επειδή η αρχαία Ρώμη έπεσε θύμα της αιρέσεως του Απολλινάριου, και η δεύτερη Ρώμη η Κων/πολη βρίσκεται κάτω απο την κατοχή των άθεων Τούρκων, σήμερα αγαθέ Τσάρε, έναπόκειται στο μεγάλο σου Ρωσικό Βασίλειο, την Τρίτη Ρώμη, το χρέος να ξεπεράσει στην πίστη όλα τα προηγούμενα βασίλεια. Όλα τα πιστά βασίλεια έχουν ενωθεί τώρα στο δικό σου και μόνον εσύ τώρα έχεις το δικαίωμα να ονομάζεσαι Χριστιανός Αυτοκράτωρ όλης της οικουμένης »

Απο δώ και έπειτα η Ρωσία γίνεται η «Αγία Ρωσία» και αυτή η αγιότης γίνεται η βάση της Ρωσικής Κοσμολογίας. Η Ρωσική εθνική ιδέα βρίσκεται μέσα στην έννοια «Μόσχα. Τρίτη Ρώμη», παιρνοντας μαζί και το εσχατολογικό νόημα, ότι η Μόσχα δηλαδή είναι πλέον ο φύλακας της καθαρής οικουμενικής Ορθοδοξίας, διότι δέν θα υπάρξει τέταρτη Ρώμη.

Αυτή η ίδια η πίστη στην Αγία Ρωσία, η πεποίθηση πώς έξω απο αυτή δέν υπάρχουν άλλοι δρόμοι σωτηρίας για τη Ρωσία, γίνεται το βασικό της πνευματικό κεφάλαιο, χωρίς το οποίο οι Ρώσοι δέν είναι τίποτε.

Συνεχίζεται

=======

Η φιλοσοφία της λατρείας / Του Pawel Florenski

……………..

Για να επιστρέψουμε στη διαπραγμάτευση αυτής της μιας ερώτησης , δηλαδή του νερού των Θεοφανίων, αυτό σύμφωνα με παρατήρηση πολλών πιστών, ιδιαιτέρως αμέσως μετά τον αγιασμό, έχει μια χαρακτηριστική γεύση-εντελώς δική του, ασύγκριτα φρέσκια, κάτι ευχάριστα δυνατό και ξινό.

Και εγώ προσωπικά το παρατήρησα πολλές φορές, και αν πρέπει οπωσδήποτε να κάνω μια σύγκριση, τότε η γεύση αυτή πλησιάζει περισσότερο το νερό που είναι εμπλουτισμένο με όζον ή με οξυγόνο. Το αγιασμένο νερό, κυρίως μετά τον μεγάλο αγιασμό, γίνεται αισθητό από τα χείλη, τον ουρανίσκο, τη γλώσσα, από όλο το σώμα, ως ζωντανό νερό , πραγματικά αισθητό ως πλήρες ζωτικής δύναμης, ως πάροχος ζωής, σύμφωνα με τον λόγο της Λειτουργίας , ως «ύδως αλλόμενον εις ζωήν αιώνιον» (Ιω. 4, 14).

Ενώ το συνηθισμένο νερό, έστω και αν είναι το ίδιο, και παρέχει την ύλη για τον αγιασμό, γίνεται αντιληπτό ως στάσιμο, νεκρό και ακάθαρτο. Η συνομιλία του Λυτρωτή με τη γυναίκα από την Σαμάρεια για το ύδωρ ζων – πόσο άμεση, κυριολεκτική σημασία αποκτά, τι πυκνότητα στην πρώτη σημασιολογική στρώση , πάνω στην οποία οικοδομούνται οι επόμενες σημασίες ! Αυτή την ιδιαίτερη πνευματική – σωματική αίσθηση κατά τον μεγάλο αγιασμό , τη γνωρίζουν πολλοί , στηρίζεται στην εμπειρία.

Έτσι και το νερό του Βαπτίσματος είναι πλήρες μυστικής δυνάμεως – δυνάμεως και συνεπώς νοήματος . Είναι ο τάφος του παλαιού ανθρώπου , ο τόπος της παράβασης του και ο τόπος της πρόσληψης και οικοδόμησης του νέου πνευματικού οργανισμού . « Τα βαφτίζουμε » (τα νήπια), μαρτυρεί ο πατριάρχης Γρηγόριος Μάμμας, που διοικούσε την Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως από το 1445 έως το 1450, «στην κολυμβήθρα, τι απαραίτητο και ύψιστα θαυμαστό πράγμα, γιατί η κολυμβήθρα αναπαριστά τον κόλπο της μητέρας και σημαίνει επομένως την νέα γέννηση». Οι διάσημοι υπερασπιστές της πίστεως, και δάσκαλοι της Προσευχής του Ιησού, οι μοναχοί Κάλλιστος και Ιγνάτιος Ξανθόπουλοι, από τον 14ο αιώνα, και πολλοί μαζί με αυτούς, ονομάζουν την κολυμβήθρα «κόλπο του Θεού».

Η λατρεία (Kult), και μαζί με αυτή και ο πολιτισμός (Kultur), μπορεί να κατανοηθεί μόνο με ένα τρόπο – με το να συνειδητοποιήσει κανείς πως οι εκφράσεις αυτές , και συγγενείς προς αυτές , είναι κυριολεκτικές , και με το να τις συλλάβει σε όλη τη βαρύτητα τους . Ο δρόμος προς τα εκεί οδηγεί δια μέσου της συγκέντρωσης και πυκνότητας των παλιών γλωσσών, που είναι ξένες προς την μοντέρνα μας φλυαρία, όπου δεν υπήρχε απλή εκφορά ομιλίας, όπου κάθε λέξη , κάθε ήχος , εξετάζονταν διεξοδικά , δια της « συνείδησης των αυτιών », όπως το λέει ο Nietzsche. Αυτήν την ασυνειδησία των αυτιών μπορεί να την αντιμετωπίσει κανείς ίσως μόνο με την ποσότητα .

Για να ακουστούμε , με αυτά που είπαμε για το νερό του βαπτίσματος, πρέπει να αυξηθεί η μάζα των ανάλογων μαρτυριών. Το ότι το νερό του βαπτίσματος δεν είναι απλό νερό, το δίδαξαν πολλοί Πατέρες και εκκλησιαστικοί συγγραφείς. Έτσι ο Κλήμης Αλεξανδρείας μιλά για το βάπτισμα στο λόγο-λογικόν βάπτισμα, λογικόν ύδωρ. Ο Τερτυλλιανός λέει , πως το νερό εκλέχτηκε για εργαλείο του Πνεύματος , γιατί κατά τη δημιουργία είχε το προνόμιο , να είναι ακόλουθος των πράξεων της Δημιουργίας , και πως δια των προσευχών ανανεώνεται η παλιά του αγιότητα , και πλήρες Αγίου Πνεύματος, αποκτά τη δύναμη να καθαρίζει τις ψυχές .

Στην κολυμβήθρα του βαπτίσματος, όπως και στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ, φυλάει ένας άγγελος. Ο Άγιος Γρηγόριος Ναζιανζινός διδάσκει , πως υπάρχει μια μυστική σύνδεση μεταξύ νερού και Αγίου Πνεύματος , παρόμοια με αυτήν των δυο φύσεων στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού, όπου το νερό έχει την υπερφυσική δύναμη να καθαρίζει την ψυχή και να κλείνει το δρόμο στους δαίμονες .

Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης αρνήθηκε κατηγορηματικά, πως το νερό μετά τον αγιασμό παραμένει απλό νερό, και τόνισε πως με αυτό συμβαίνει κάτι παρόμοιο όπως με τον άρτο και το νερό στην Ευχαριστία. Στο νερό αυτό ενώνονται, με μυστικό τρόπο ο ιερός λόγος με την ύλη, δίδασκε ο άγιος Αυγουστίνος : « Αφαίρεσε τον Λόγο, και τι άλλο είναι το νερό του βαπτίσματος , παρά νερό ; Έρχεται ο Λόγος στο στοιχείο , και με τον τρόπο αυτό προκύπτει το μυστήριο…» (Tract. LXXX, 3 στο κατά Ιωάννη, σελ. 192)

                                  Τέλος Από μια συνομιλία του Αγίου Πορφυρίου με κάποιο πνευματικοπαίδι του : “Πόσα χρόνια θες για να γίνεις αρχιτέκτονας ; ” , ” 5 με 6 “. ” Πόσα για να γίνεις γιατρός ; “, ” Πάνω από δέκα “.
” Και Χριστιανός γίνεσαι κατευθείαν, χωρίς κόπο ; “

Αμέθυστος

=================

Άγιος Φανούριος ο Μεγαλομάρτυς

Ο Άγιος Φανούριος είναι αναμφίβολα μια άγια, σημαντική νεανική μορφή, που ξεχωρίζει με τον δικό του τρόπο ανάμεσα στους άλλους Αγίους της χριστιανοσύνης, γιατί δεν τιμάται απλώς σε μια μόνον ημε­ρομηνία, αλλά η πίστη των χριστιανών κά­νει συχνά τη γνωστή φανουρόπιτα.

 Ο Άγιος Φανούριος, που έζησε στα Ρω­μαϊκά χρόνια, συγκρούσθηκε τότε θαρρετά με τον κόσμο της ειδωλολατρίας, γιατί το χριστιανικό πνεύμα του θεανθρώπου, δεν του επέτρεπε ν’ αρνηθεί τις αναμφισβήτη­τα ενάρετες αρχές του. Έτσι τα 12 μαρτύ­ρια που υπόφερε ο Άγιος, αποτελούν για μας ένα δυνατό κίνητρο για αντοχή και προ­σκόλληση στις ηθικές αξίες του χριστιανι­σμού, για να βγούμε νικητές από ένα αδιά­κοπο αγώνα, ενάντια στην απιστία και αδικία της εποχής μας. Ο Άγιος μας δίδαξε με την πραγματική θυσία του, πως εμείς τώ­ρα δεν παλεύουμε βέβαια με στρατοκράτες Ρωμαίους και απαίσιους Αγαρηνούς, αλλά έχομε ν’ αντιμετωπίσουμε τις πιο έντεχνα στημένες παγίδες του υλισμού και αθεϊσμού, που προσπαθούν μαζικά να σαρώσουν τις τάξεις των χριστιανών.

 Ο Άγιος Φανούριος ακόμα μας δίδαξε, πως το στεφάνι της ενάρετης ζωής δεν κερ­δίζεται εύκολα, αλλά μόνον με συνεχείς δο­κιμασίες, με θάρρος, υπομονή και αντοχή. Επομένως σαν αληθινοί αγωνιστές της πί­στεως ας μιμηθούμε την υποδειγματική και άμεμπτη ζωή του Αγίου, για να καταξιωθούμε κάποτε κι εμείς να τιμήσουμε το χρι­στιανικό όνομα που φέρουμε, όπως κι αυ­τός επάξια το τίμησε.

Ο Άγιος Φανούριος

1. Γενικά για τη ζωή του

Για την καταγωγή και τη ζωή του Αγίου Φανουρίου δεν υπάρχει τίποτε συγκε­κριμένο, επειδή όλα τα στοιχεία της ζωής του χάθηκαν σε καιρούς ανωμαλίας.

 Τα μόνα στοιχεία που έχομε αναφορικά με τον Άγιο είναι η εύρεση της εικόνας του, γύ­ρω στα 1500 μ.Χ., σύμφωνα με τα συναξά­ρια, ή κατ’ άλλους γύρω στα 1355-1369 μ.Χ. Άλλοι υποστηρίζουν πως η εικόνα του Αγίου βρέθηκε στη Ρόδο και άλλοι στην Κύ­προ.

2. Η εύρεση της εικόνας 

Επιστρέφομε στο παρελθόν, όταν οι Αγαρηνοί εξουσίαζαν τη Ρόδο και απο­φάσισαν να ξαναχτίσουν τα τείχη της πόλης, που βάρβαρα κατέστρεψαν και κατεδάφισαν στον πόλεμο λίγα χρόνια πριν.

Άρχισαν λοιπόν να στέλλουν εργάτες έξω απ’ το νότιο μέρος του φρουρίου και να μαζεύουν πέτρες απ’ τα μισογκρεμισμένα σπί­τια των κατοίκων, για να ξαναφτιάξουν τα νέα και ισχυρά τείχη της πόλης τους. Ξαφ­νικά μέσα στα χαλάσματα βρήκαν μια ωραιό­τατη, αλλά μισοχαλασμένη στη μια πλευρά εκκλησία κι εκεί μέσα βρήκαν ένα σωρό ει­κόνες, που απ’ την πολυκαιρία δεν ξεχώρι­ζαν τις μορφές των Αγίων καθώς και τα γράμματα, που είχανε επάνω τους.

Μια μόνο καταπληκτική εικόνα ξεχώριζε απ’ όλες, που ο χρόνος δεν την άγγιξε και παρίστανε ένα νέο ντυμένο σαν στρατιώτης. Ο Μητροπολίτης της Ρόδου Νείλος έτρεξε αμέσως επί τόπου και διάβασε καθαρά το όνομα του Αγίου, που λεγόταν Φανούριος. Συγκινημένος ο Σεβασμιώτατος, για τη φανέρωση του Αγίου, παρατήρησε, πως ήταν ντυμένος σαν Ρωμαίος στρατιωτικός, κρα­τώντας στο αριστερό χέρι του ένα σταυρό και στο δεξιό μια αναμμένη λαμπάδα. Ο α­γιογράφος ακόμα ολόγυρα της εικόνας ζω­γράφισε σε δώδεκα παραστάσεις τα μαρτύ­ρια, που υπόφερε ο Άγιος και, που εξιστορούν ολοφάνερα την όλη ζωή του.

Οι παραστάσεις αυτές είναι οι ακόλουθες:

Α΄. Ο Άγιος παρουσιάζεται όρθιος μπρο­στά στο Ρωμαίο ανακριτή του και φαίνεται ν’ απολογείται με θάρρος και να υπερασπί­ζει την χριστιανική πίστη του.

Β΄. Οι στρατιώτες εδώ επεμβαίνουν και χτυ­πούν με πέτρες στο κεφάλι και στο στόμα τον Φανούριο, για ν’ αναγκασθεί να υποκύ­ψει και ν’ αρνηθεί τον Κύριο.

Γ΄. Οι στρατιώτες έχουν εξαγριωθεί πια απ’ την επιμονή του Φανουρίου, γι’ αυτό τον έριξαν κάτω και τον χτυπούν τώρα άγρια με ξύλα και ρόπαλα, για να κάμψουν το ακμαίο ηθικό του.

Δ΄. Ο Φανούριος είναι στη φυλακή κι εκεί βασανίζεται με αποτρόπαιο τρόπο. Φαίνε­ται εντελώς γυμνός κι οι στρατιώτες ολόγυ­ρα του ξεσχίζουν τις σάρκες του με αιχμη­ρά σιδερένια εργαλεία. Ο Άγιος υπομένει αγόγγυστα το τρομερό μαρτύριό του.

Ε΄. Ο Φανούριος βρίσκεται και πάλι στη φυ­λακή και προσεύχεται στον θεό, για να τον ενισχύσει ν’ αντέξει μέχρι τέλους τα βασανι­στήρια.

ΣΤ΄. Ο Άγιος παρουσιάζεται και πάλιν μπροστά στον Ρωμαίο ανακριτή για ν’ απο­λογηθεί για τη στάση του. Απ’ την ατάρα­χη έκφραση του προσώπου του φαίνεται, πως ούτε τα βασανιστήρια που υπόφερε, ούτε οι μελλοντικές απειλές του τυράννου του εκλόνισαν την πίστη και έτσι απτόητος περιμένει ακόμη χειρότερα μαρτύρια.

Ζ΄. Οι δήμιοι του Φανουρίου με μανία και σκληρότητα καίουν με αναμμένες λαμπάδες το ολόγυμνο σώμα του, που φαίνεται έτσι η ανυπέρβλητη θυσία του για τον Εσταυ­ρωμένο. Ο Άγιος νικά και πάλιν με την α­δάμαστη θέληση και καρτερία του στον Κύ­ριο.

Η΄. Εδώ οι άγριοι βασανιστές του χρησιμο­ποιούν και μηχανικά μέσα για να φθάσουν στο κορύφωμα του μαρτυρίου του. Έχουν δέσει τον Άγιο πάνω σ’ ένα μάγκανο κι αυ­τό σαν περιστρέφεται, του συντρίβει τα κόκκαλα. Υποφέρει εκείνος αγόγγυστα αλλά στο ωραίο πρόσωπό του είναι ζωγραφισμέ­νη ανέκφραστη αγαλλίαση, γιατί υποφέρει για χάρη του Κυρίου.

Θ΄. Ο Φανούριος ρίπτεται σ’ ένα λάκκο, για να γίνει βορά άγριων θηρίων κι οι δήμιοί του από πάνω παρακολουθούν να δούνε το τέ­λος του. Τα θηρία όμως έχουν κυριολεκτι­κά εξημερωθεί απ’ τη χάρη του Θεού, γι’ αυ­τό τον περιτριγυρίζουν ήσυχα σαν αρνάκια και απολαμβάνουν θαυμάσια τη συντροφιά του.

Ι΄. Οι δήμιοί του δεν ικανοποιούνται απ’ το προηγούμενο αποτέλεσμα κι έτσι τον βγάζουν απ’ τον λάκκο και τον καταπλακώνουν μ’ ένα μεγάλο λίθο, βέβαιοι πια πως θα τον αποτελειώσουν. Τίποτε όμως δεν πετυχαίνουνε κι αυτή τη φορά.

ΙΑ΄. Η σκηνή παρουσιάζει τον Άγιο μπρο­στά σε βωμό, όπου οι δήμιοί του τον προτρέπουν να θυσιάσει, βάζοντας στις παλά­μες του αναμμένα κάρβουνα. Ο Φανούριος βγαίνει και απ’ αυτή τη δοκιμασία νικητής και αυτό διακρίνεται από ένα διάβολο, που έχει τη μορφή δράκου, που πετά στον αέ­ρα και κλαίει για την αποτυχία του.

ΙΒ΄. Η τελευταία σκηνή είναι το τέλος του μαρτυρίου του, με τον Φανούριο ριγμένο σ’ ένα μεγάλο καμίνι να στέκεται όρθιος πάνω σ’ ένα σκαμνί και να τον περιζώνουν φλό­γες και καπνοί. Ο Άγιος φαίνεται να προ­σεύχεται αδιάκοπα στον Θεό, χωρίς να εκ­φράζει κανένα παράπονο ή γογγυσμό κι έ­τσι άκαμπτος κι ανυποχώρητος πέταξε στα ουράνια, γεμάτος ικανοποίηση για όσα βά­σανα υπόφερε για χάρη του Κυρίου.


3.    Το χτίσιμο του ναού

Ο Μητροπολίτης τότε του νησιού, ο Νεί­λος, όταν μελέτησε επισταμένα την ει­κόνα που βρέθηκε, αποφάνθηκε, πως ο Φα­νούριος ήταν ένας απ’ τους σπουδαιότε­ρους μεγαλομάρτυρες της Πίστεώς μας. Α­μέσως έστειλε αντιπροσωπεία στον ηγεμό­να του νησιού και τον παρακαλούσε να του δώσει άδεια για ν’ ανακαινίσει την εκκλησία. Όταν όμως ο ηγεμόνας αρνήθηκε, τότε ο Μητροπολίτης μετέβη ο ίδιος προσωπικά στην Κωνσταντινούπολη και κατόρθωσε να εξασφαλίσει απ’ τον Σουλτάνο την άδεια που ζητούσε. Επέστρεψε σύντομα στη Ρό­δο κι αναστήλωσε το ναό ακριβώς στην πα­λιά θέση του, έξω από τα τείχη του. Ο να­ός σώζεται ως τα σήμερα και αποτελεί από τότε ιερό προσκύνημα όλων των Χριστια­νών.

4.    Στοιχεία απ’ την εύρεση της εικόνας 

Βλέποντας την εικόνα του Αγίου Φανου­ρίου που βρέθηκε στη Ρόδο, εξάγουμε πολλά αξιόλογα στοιχεία που είναι τα ακό­λουθα:

  • 1.   Σαν διαβάσουμε στην εικόνα το όνομα του Αγίου συμπεραίνομε αμέσως, πως εί­ναι ελληνικής καταγωγής.
  • 2. Επίσης συμπεραίνομε πως οι γονείς του ήταν πολύ ευσεβείς, για να του δώσουν ένα τόσο χριστιανικό όνομα.
  • 3. Ο νέος αυτός ακόμα θα ήταν πολύ μορ­φωμένος για να γίνει στρατιωτικός.
  • 4. Υπολογίζουμε ακόμα πως τα μαρτύρια του Αγίου Φανουρίου έγιναν τον β’ και γ’ αιώνα, όταν οι διωγμοί των χριστιανών βρί­σκονταν στο αποκορύφωμά τους.
  • 5. Ο Φανούριος ολοφάνερα αποδεικνύε­ται πως ήταν Μεγαλομάρτυρας απ’ τα πολ­λά και φοβερά μαρτύρια που υπέφερε.
  • 6. Βεβαιωνόμαστε επίσης πως ετιμάτο απ’ τους πιστούς χριστιανούς απ’ τα χρόνια του μαρτυρίου του σε χριστιανικούς ναούς, για να βρεθεί μάλιστα ένας τέτοιος ναός και στη Ρόδο.
  • 7.   Απ’ την απεικόνιση του Αγίου φαίνεται πως ο Φανούριος μαρτύρησε σε νεαρά ηλικία.

5.    Θαύματα του Αγίου

Ο Άγιος Φανούριος έκανε αρκετά θαύ­ματα στους πιστούς που επικαλούνται το όνομά του κι ένα απ’ αυτά είναι το ακό­λουθο: Σε μια περίοδο της ιστορικής ζωής της η Κρήτη ήταν υποδουλωμένη στους Λατίνους (1204 – 1669 μ.Χ.), που είχαν δικό τους Αρ­χιεπίσκοπο και γι’ αυτό προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να παρασύρουν τους κατοίκους του νησιού στον Καθολικισμό (Παπισμό).

Έτσι οι Λατίνοι πήρανε σαν καταπιεστι­κό μέτρο ενάντια στην Ορθοδοξία να μην επιτρέπουν να χειροτονούνται ιερείς στην Κρήτη, οπότε οι Κρητικοί αναγκάζονταν να μεταβαίνουν στο νησί Τσιρίγο (Κύθηρα) για να χειροτονηθούν ιερείς από Ορθόδοξο Αρχιερέα, που έδρευε εκεί.
 Κάποια εποχή λοιπόν ξεκίνησαν απ’ την Κρήτη τρεις διάκονοι για το Τσιρίγο κι αφού χειροτονήθησαν εκεί ιερείς, επέστρεφαν τρι­σευτυχισμένοι στο πολύπαθο τότε απ’ τη σκλαβιά νησί τους. Κατά κακή τους τύχη Αγαρηνοί πειρατές τους συνέλαβαν στο πέ­λαγος, τους μετέφεραν στη Ρόδο, όπου τους πώλησαν σε τρεις διαφορετικούς Αγαρηνούς αφέντες.

Η θέση των τριών ιερέων ήταν αξιοθρή­νητη κι όμως μια γλυκειά προσμονή ήλθε να γλυκάνει το πικρό παράπονό τους. Μάθα­νε πως στη Ρόδο ο Άγιος Φανούριος θαυματουργούσε και σ’ αυτόν στήριξαν τις ελ­πίδες τους κι ολοένα προσεύχονταν και τον επικαλούνταν ο καθένας τους ξεχωριστά, για να τους λυτρώσει απ’ την σκληρή αιχ­μαλωσία στους μιαρούς Αγαρηνούς. 

Ζήτησε, λοιπόν, ο κάθε ιερέας, χωρίς να συνεννοηθούν μεταξύ τους, απ’ τον αφέν­τη του, να του δώσει άδεια να μεταβεί στην εκκλησία για να προσκυνήσει την εικόνα του Αγίου Φανουρίου. Πήρανε κι οι τρεις τους μ’ ευκολία την άδεια, προσκύνησαν μ’ ευ­λάβεια την εικόνα του Αγίου βρέχοντας τη γη με τα δάκρυά τους γονατιστοί σαν προ­σεύχονταν και με όλη τη δύναμη της ψυχής τους παρακαλούσαν τον Άγιο Φανούριο να μεσολαβήσει για να γλυτώσουν πια απ’ τα χέρια των Αγαρηνών. 

Αφού οι ιερείς αναχώρησαν, ανακουφι­σμένοι απ’ τον πόνο τους, ο Άγιος Φανού­ριος παρουσιάστηκε τη νύχτα και στους τρεις αφέντες τους και τους διέταξε να ελευ­θερώσουν τους σκλάβους ιερείς τους, δια­φορετικά θα τους τιμωρούσε σκληρά. Οι Αγαρηνοί όμως άρχοντες θεώρησαν την επέμ­βαση του Αγίου σαν κάποια μαγεία, γι’ αυ­τό αλυσόδεσαν τους σκλάβους τους κι άρ­χισαν να τους βασανίζουν με χειρότερο τρό­πο.  

Την άλλη όμως νύχτα ο Άγιος Φανούριος επέμβηκε πιο αποτελεσματικά, έλυσε τους τρεις ιερείς απ’ τα δεσμά τους και τους υ­ποσχέθηκε, πως θα τους ελευθέρωνε από τους Αγαρηνούς την άλλη μέρα. Φανερώ­θηκε και πάλι στους Αγαρηνούς και τους απείλησε αυτή τη φορά, πως αν δεν ελευθέρωναν το πρωί τους ιερείς, θα μεταχειρι­ζότανε σκληρά μέτρα γι’ αυτούς.

Το άλλο πρωί οι Αγαρηνοί αισθάνθησαν την τιμωρία, γιατί έχασαν όλοι το φως τους και το κορμί τους έμεινε παράλυτο. Έτσι αναγκάσθησαν τότε να συμβουλευτούν τους συγγενείς τους, για να συζητήσουν το κα­κό που τους βρήκε. Όλοι δε οι άρχοντες α­ποφάσισαν να καλέσουν τους τρεις ιερείς, μήπως μπορούσαν να τους βοηθήσουν. Οι ιερείς την μόνη απάντηση που έδωσαν ήταν, πως αυτοί θα παρακαλούσαν τον Θεό τους κι Εκείνος θα αποφάσιζε. 

Την τρίτη νύχτα παρουσιάστηκε πάλι ο Άγιος Φανούριος στους Αγαρηνούς και τους ανακοίνωσε πως αν δεν έστελναν οι τρεις άρχοντες γραπτώς στο ναό του τη συγκατάθεση τους για την απελευθέρωση των ιερέων, δεν θα ξανάβρισκαν πια την υ­γεία τους. Οι Αγαρηνοί τότε θέλοντας και μη έγραψαν το γράμμα που ζήτησε ο Άγιος Φανούριος και δήλωναν απερίφραστα, πως παραχωρούσαν, στους τρεις ιερείς την ελευ­θερία τους. Αυτές οι δηλώσεις τους κατατέ­θηκαν στον ιερό ναό του Αγίου.

Πριν ακόμα επιστρέψει η αντιπροσωπεία των Αγαρηνών απ’ το ναό, οι τυφλοί και παράλυτοι άπιστοι έγιναν εντελώς καλά με το θέλημα του Αγίου. Οι πλούσιοι Αγαρηνοί έδωσαν στους τρεις ιερείς όλα τα έξοδα του ταξιδιού τους κι αυτοί πριν αναχωρή­σουν κατέφυγαν στην εκκλησία, και αφού ευχαρίστησαν τον Άγιο για την απελευθέ­ρωσή τους, αντέγραψαν πιστά την εικόνα του Αγίου Φανουρίου και την πήραν στην Κρήτη, όπου την τιμούσαν κάθε χρόνο με δοξολογίες και λιτανείες.
6. Η πίτα του Αγίου Φανουρίου
 

Η μεγάλη τιμή που τρέφουν οι χριστιανοί στον Άγιο Φανούριο, έγινε αιτία να δημιουργηθεί στο λαό το παραδοσιακό έθι­μο της πίττας του Αγίου ή καλύτερα της φανουρόπιτας. 

Η πίτα συνήθως είναι μικρή και στρογ­γυλή και γίνεται από καθαρό αλεύρι, ζάχα­ρη, κανέλλα, λάδι κι αφού όλα αυτά τα υλι­κά ανακατευθούν, ζυμώνονται, μπαίνουν σε στρογγυλή φόρμα και η πίττα ψήνεται σε μέτρια θερμοκρασία στο φούρνο. Η πίτα γίνεται για να φανερώσει ο Ά­γιος σε κάποιον ένα χαμένο αντικείμενο, κά­ποια δουλειά αν ένας είναι άεργος, κάποια χαμένη υπόθεση, την υγειά σε κάποιο άρ­ρωστο και άλλα παρόμοια. 

Η Εκκλησία μας γιορτάζει τη μνήμη του στις 27 Αυγούστου.

https://www.impantokratoros.gr/A6774D6F.el.aspx

=================