Φλωρένσκυ – Η ΝΕΩΤΕΡΗ ΡΩΣΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ( Ι )

Φλωρένσκυ

Η φιλοσοφική σκέψη της Ρωσίας κατέχει μια ιδιαιτερότητα μέσα στον Ευρωπαικό πολιτισμό. Μια ιδιαιτερότητα που της επιτρέπει να τοποθετηθεί και χρονολογικά και όσον αφορά την πρόοδο η οποία καταλήγει στην εμφάνιση της, στο εσωτερικό του μοντέρνου κόσμου. Η φιλοσοφία στη Ρωσία άρχισε να εμφανίζεται στον 18ο αιώνα, σαν κάτι ξεχωριστό και αυτόνομο.
Οι Ρώσοι ιστορικοί αποδίδουν αυτή τη σιωπή τόσων αιώνων, στην Βυζαντινή μιζέρια η οποία προσπάθησε να καθοδηγήσει το Ρωσικό πνεύμα.

Γεγονός είναι πάντως ότι μέσω του Βυζαντίου η Ρωσία εκχριστιανίστηκε, αλλά δέν εξελληνίστηκε. Το αρχαίο Ελληνικό πνεύμα, τόσο καθοριστικό για τον Βυζαντινό πολιτισμό, δέν μεταφυτεύθηκε στη Ρωσία. Ταυτοχρόνως δέ η λειτουργική γλώσσα η οποία μετεδόθη απο τον Κύριλο και τον Μεθόδιο κατ’αρχάς στους Σλάβους και η οποία σιγά σιγά εμπλουτισμένη κυριάρχησε σε ολόκληρη την Ορθόδοξη ανατολή, λειτούργησε σαν το Σινικό τείχος που προστάτεψε και αποξένωσε ταυτοχρόνως τη Ρωσία απο τη Λατινική γλώσσα και τον Ευρωπαικό πολιτισμό.

Ένας άλλος παράγων εξίσου σημαντικός ο οποίος συνέβαλε στην καθυστέρηση της φιλοσοφικής και επιστημονικής σκέψης υπήρξε το σχίσμα της Ορθοδόξου Ρωσικής Εκκλησίας ανάμεσα στα 1653 και 1656. Το οποίο σχίσμα είχε σαν αιτία και αφορμή την μεταρρύθμιση της Ρωσικής Εκκλησίας, της λειτουργικής της παραδόσεως απο τον πατριάρχη Nikon με την σύμφωνη γνώμη του Τσάρου Αλεξέι, δευτέρου διαδόχου της δυναστείας των Ρωμανώφ, προκειμένου να δεχθούν στη Ρωσική Εκκλησία την Εκκλησία της Ουκρανίας, βαθιά επηρεασμένης ήδη απο τον Καθολικισμό. Απο την αντίδραση στην μεταρρύθμιση και το σχίσμα προέκυψε το κίνημα των σχισματικών (Raskol’niki) οι οποίοι ζητούσαν την επιστροφή στις παραδοσιακές μορφές λατρείας.

Ποιό ήταν το αποτέλεσμα αυτής της μεταρρυθμίσεως ; Να εγκαταλειφθή η Μυστική παράδοση της Εκκλησίας της Ρωσίας, ο Ησυχασμός. Και η σταδιακή κυριαρχία της νέας Εκκλησίας εκ μέρους της κοσμικής εξουσίας των Τσάρων.

Αυτή η κυριαρχία φανερωνοταν ξεκάθαρα στην πρόοδο και στη συνεχή αύξηση του κύρους, της ιστορικής έννοιας «Μόσχα—Τρίτη Ρώμη» η οποία έδινε και έναν εσχατολογικό χαρακτήρα στη Ρωσία.

Αυτή η επιρροή του εσχατολογικού οράματος ξεκίνησε με την ανεξαρτησία της Ρωσικής Εκκλησίας απο το Βυζάντιο στα 1589. Κατά μια μεγάλη ειρωνεια δέ της ιστορίας, το όραμα επεβλήθη στους Ρώσους απο τον ίδιο τον πατριάρχη Κων/πόλεως Ιερεμία, με μια επιστολή του προς τον Τσάρο, με την οποία ουσιαστικά ίδρυε το πατριαρχείο της Μόσχας.

« Επειδή η αρχαία Ρώμη έπεσε θύμα της αιρέσεως του Απολλινάριου, και η δεύτερη Ρώμη η Κων/πολη βρίσκεται κάτω απο την κατοχή των άθεων Τούρκων, σήμερα αγαθέ Τσάρε, έναπόκειται στο μεγάλο σου Ρωσικό Βασίλειο, την Τρίτη Ρώμη, το χρέος να ξεπεράσει στην πίστη όλα τα προηγούμενα βασίλεια. Όλα τα πιστά βασίλεια έχουν ενωθεί τώρα στο δικό σου και μόνον εσύ τώρα έχεις το δικαίωμα να ονομάζεσαι Χριστιανός Αυτοκράτωρ όλης της οικουμένης »

Απο δώ και έπειτα η Ρωσία γίνεται η «Αγία Ρωσία» και αυτή η αγιότης γίνεται η βάση της Ρωσικής Κοσμολογίας. Η Ρωσική εθνική ιδέα βρίσκεται μέσα στην έννοια «Μόσχα. Τρίτη Ρώμη», παιρνοντας μαζί και το εσχατολογικό νόημα, ότι η Μόσχα δηλαδή είναι πλέον ο φύλακας της καθαρής οικουμενικής Ορθοδοξίας, διότι δέν θα υπάρξει τέταρτη Ρώμη.

Αυτή η ίδια η πίστη στην Αγία Ρωσία, η πεποίθηση πώς έξω απο αυτή δέν υπάρχουν άλλοι δρόμοι σωτηρίας για τη Ρωσία, γίνεται το βασικό της πνευματικό κεφάλαιο, χωρίς το οποίο οι Ρώσοι δέν είναι τίποτε.

Συνεχίζεται

=======

Η φιλοσοφία της λατρείας / Του Pawel Florenski

……………..

Για να επιστρέψουμε στη διαπραγμάτευση αυτής της μιας ερώτησης , δηλαδή του νερού των Θεοφανίων, αυτό σύμφωνα με παρατήρηση πολλών πιστών, ιδιαιτέρως αμέσως μετά τον αγιασμό, έχει μια χαρακτηριστική γεύση-εντελώς δική του, ασύγκριτα φρέσκια, κάτι ευχάριστα δυνατό και ξινό.

Και εγώ προσωπικά το παρατήρησα πολλές φορές, και αν πρέπει οπωσδήποτε να κάνω μια σύγκριση, τότε η γεύση αυτή πλησιάζει περισσότερο το νερό που είναι εμπλουτισμένο με όζον ή με οξυγόνο. Το αγιασμένο νερό, κυρίως μετά τον μεγάλο αγιασμό, γίνεται αισθητό από τα χείλη, τον ουρανίσκο, τη γλώσσα, από όλο το σώμα, ως ζωντανό νερό , πραγματικά αισθητό ως πλήρες ζωτικής δύναμης, ως πάροχος ζωής, σύμφωνα με τον λόγο της Λειτουργίας , ως «ύδως αλλόμενον εις ζωήν αιώνιον» (Ιω. 4, 14).

Ενώ το συνηθισμένο νερό, έστω και αν είναι το ίδιο, και παρέχει την ύλη για τον αγιασμό, γίνεται αντιληπτό ως στάσιμο, νεκρό και ακάθαρτο. Η συνομιλία του Λυτρωτή με τη γυναίκα από την Σαμάρεια για το ύδωρ ζων – πόσο άμεση, κυριολεκτική σημασία αποκτά, τι πυκνότητα στην πρώτη σημασιολογική στρώση , πάνω στην οποία οικοδομούνται οι επόμενες σημασίες ! Αυτή την ιδιαίτερη πνευματική – σωματική αίσθηση κατά τον μεγάλο αγιασμό , τη γνωρίζουν πολλοί , στηρίζεται στην εμπειρία.

Έτσι και το νερό του Βαπτίσματος είναι πλήρες μυστικής δυνάμεως – δυνάμεως και συνεπώς νοήματος . Είναι ο τάφος του παλαιού ανθρώπου , ο τόπος της παράβασης του και ο τόπος της πρόσληψης και οικοδόμησης του νέου πνευματικού οργανισμού . « Τα βαφτίζουμε » (τα νήπια), μαρτυρεί ο πατριάρχης Γρηγόριος Μάμμας, που διοικούσε την Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως από το 1445 έως το 1450, «στην κολυμβήθρα, τι απαραίτητο και ύψιστα θαυμαστό πράγμα, γιατί η κολυμβήθρα αναπαριστά τον κόλπο της μητέρας και σημαίνει επομένως την νέα γέννηση». Οι διάσημοι υπερασπιστές της πίστεως, και δάσκαλοι της Προσευχής του Ιησού, οι μοναχοί Κάλλιστος και Ιγνάτιος Ξανθόπουλοι, από τον 14ο αιώνα, και πολλοί μαζί με αυτούς, ονομάζουν την κολυμβήθρα «κόλπο του Θεού».

Η λατρεία (Kult), και μαζί με αυτή και ο πολιτισμός (Kultur), μπορεί να κατανοηθεί μόνο με ένα τρόπο – με το να συνειδητοποιήσει κανείς πως οι εκφράσεις αυτές , και συγγενείς προς αυτές , είναι κυριολεκτικές , και με το να τις συλλάβει σε όλη τη βαρύτητα τους . Ο δρόμος προς τα εκεί οδηγεί δια μέσου της συγκέντρωσης και πυκνότητας των παλιών γλωσσών, που είναι ξένες προς την μοντέρνα μας φλυαρία, όπου δεν υπήρχε απλή εκφορά ομιλίας, όπου κάθε λέξη , κάθε ήχος , εξετάζονταν διεξοδικά , δια της « συνείδησης των αυτιών », όπως το λέει ο Nietzsche. Αυτήν την ασυνειδησία των αυτιών μπορεί να την αντιμετωπίσει κανείς ίσως μόνο με την ποσότητα .

Για να ακουστούμε , με αυτά που είπαμε για το νερό του βαπτίσματος, πρέπει να αυξηθεί η μάζα των ανάλογων μαρτυριών. Το ότι το νερό του βαπτίσματος δεν είναι απλό νερό, το δίδαξαν πολλοί Πατέρες και εκκλησιαστικοί συγγραφείς. Έτσι ο Κλήμης Αλεξανδρείας μιλά για το βάπτισμα στο λόγο-λογικόν βάπτισμα, λογικόν ύδωρ. Ο Τερτυλλιανός λέει , πως το νερό εκλέχτηκε για εργαλείο του Πνεύματος , γιατί κατά τη δημιουργία είχε το προνόμιο , να είναι ακόλουθος των πράξεων της Δημιουργίας , και πως δια των προσευχών ανανεώνεται η παλιά του αγιότητα , και πλήρες Αγίου Πνεύματος, αποκτά τη δύναμη να καθαρίζει τις ψυχές .

Στην κολυμβήθρα του βαπτίσματος, όπως και στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ, φυλάει ένας άγγελος. Ο Άγιος Γρηγόριος Ναζιανζινός διδάσκει , πως υπάρχει μια μυστική σύνδεση μεταξύ νερού και Αγίου Πνεύματος , παρόμοια με αυτήν των δυο φύσεων στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού, όπου το νερό έχει την υπερφυσική δύναμη να καθαρίζει την ψυχή και να κλείνει το δρόμο στους δαίμονες .

Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης αρνήθηκε κατηγορηματικά, πως το νερό μετά τον αγιασμό παραμένει απλό νερό, και τόνισε πως με αυτό συμβαίνει κάτι παρόμοιο όπως με τον άρτο και το νερό στην Ευχαριστία. Στο νερό αυτό ενώνονται, με μυστικό τρόπο ο ιερός λόγος με την ύλη, δίδασκε ο άγιος Αυγουστίνος : « Αφαίρεσε τον Λόγο, και τι άλλο είναι το νερό του βαπτίσματος , παρά νερό ; Έρχεται ο Λόγος στο στοιχείο , και με τον τρόπο αυτό προκύπτει το μυστήριο…» (Tract. LXXX, 3 στο κατά Ιωάννη, σελ. 192)

                                  Τέλος Από μια συνομιλία του Αγίου Πορφυρίου με κάποιο πνευματικοπαίδι του : “Πόσα χρόνια θες για να γίνεις αρχιτέκτονας ; ” , ” 5 με 6 “. ” Πόσα για να γίνεις γιατρός ; “, ” Πάνω από δέκα “.
” Και Χριστιανός γίνεσαι κατευθείαν, χωρίς κόπο ; “

Αμέθυστος

=================

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

Αὐτὸς ὁ ἱστότοπος χρησιμοποιεῖ τὸ Akismet γιὰ νὰ μειώσει τὰ ἀνεπιθύμητα μηνύματα. Μάθετε τί συμβαίνει μὲ τὰ δεδομένα τῶν σχολίων σας.